Audit rejasini tuzish: davr, hudud, resurs

Rejasiz audit odatda «hammasini ko'ramiz» deb boshlanadi, uch haftadan keyin esa hech kim nima tekshirilganini ham, nima tekshirilmaganini ham aniq ayta olmaydi. Reja audit boshlanishidan oldin to'rtta savolga javob beradi: nima uchun tekshiramiz, qaysi davrni, qaysi hududni va kim qancha vaqt bilan. Bu savollarga yozma javob bo'lsa, audit tez ham, tushunarli ham bo'ladi.

Maqsadni aniq yozing

Maqsad «omborni tekshirish» emas. Aniq misollar:

• kamomadning asosiy sababini topish;
• bank yoki sherik uchun qoldiq qiymatini tasdiqlash;
• yangi mudirga omborni topshirishdan oldin holatni qayd etish;
• 1C'dan yangi tizimga o'tishdan oldin qoldiqni tozalash.

Maqsadga qarab hamma narsa o'zgaradi. Kamomad sababini qidirsangiz, qabul va chiqarish hujjatlari chuqur ko'riladi. Bank uchun tekshirsangiz, sanoq va baholash ustun turadi. Maqsadni bitta jumlada yozib bo'lmasa, reja hali tayyor emas. Maqsadga qarab natija shakli ham o'zgaradi: bank uchun tasdiqlangan qoldiq vedomosti, rahbar uchun sabablar tahlili va tavsiyalar.

Davr: qaysi sanalar tekshiriladi

Ikkita sanani ajrating: sanoq sanasi (qoldiq aynan qaysi kuni sanaladi) va tekshiriladigan davr (masalan, oxirgi 12 oylik kirim-chiqim). Sanoq sanasida hujjatlar «yopilgan» bo'lishi kerak: shundan keyin kirgan yoki chiqqan tovar o'sha sanadagi qoldiqqa tegmasligi lozim. Masalan, sanoq sanasi 30 iyun deb belgilansa, 1 iyulda kelgan yukning nakladnoyi 30 iyunga o'tmasligi, 28–29 iyundagi jo'natmalar esa to'liq rasmiylashtirilgan bo'lishi kerak. Aks holda yo'ldagi mashina yoki qaytarilgan tovar butun hisobni buzadi. Davr uzunligi risk bilan bog'liq: shubha bor joyda oraliq uzunroq olinadi, odatiy ombor uchun 6–12 oy yetarli.

Hudud: nimani tekshiramiz, nimani yo'q

Hudud faqat jismoniy zonalar emas, jarayonlar ham: qabul, saqlash, terish, qaytarish, hisobdan chiqarish va hisob tizimi. Reja doirasiga kirmaydigan narsalarni ham yozib qo'ying, masalan, boshqa kompaniyaning saqlashdagi tovari yoki ijaraga olingan tashqi ombor. Aks holda auditdan keyin «nega buni ko'rmadingiz?» degan nizo chiqadi.

Hududni risk bo'yicha tanlang. Birinchi navbatda eng qimmat tovar, qoldig'i tez-tez qo'lda tuzatiladigan pozitsiyalar va yangi xodim ishlayotgan zonalar tekshiriladi. Bu risklarga asoslangan reja deyiladi: kuch eng muhim joyga yo'naltiriladi. Odatda tekshiruv qabul zonasi, qimmat tovar javonlari va qaytarilgan tovar maydonidan boshlanadi, qolgan zonalar keyin, tanlab ko'riladi.

Resurs va vaqt

Hisob oddiy: sanaladigan pozitsiyalar sonini bir guruhning soatlik tezligiga bo'ling. Faraz qiling, 6000 pozitsiya bor va bir guruh soatiga o'rtacha 150 pozitsiya sanaydi. Demak, bir guruhga 40 soat kerak, ikki guruh bilan esa taxminan 20 soat, ya'ni 2–3 ish kuni. Sanoqdan oldin yana ikki-uch kunlik tayyorgarlik kerak: tovarni zonalarga ajratish, yorliqlarni yopishtirish, aralash paletlarni tartiblash. Bunga qayta tekshiruv, farqlar tahlili va hisobot yozish qo'shiladi, ular ko'pincha sanoqning o'zidan ko'proq vaqt oladi.

Rejaga auditorlar sonini, omborda kim bilan bog'lanishni, hujjatlar va hisob tizimiga kirish huquqini hamda sanoq paytida ombor to'xtash-to'xtamasligini ham kiriting. Ombor to'xtamasa, zonalar bo'yicha navbat bilan ishlash kerak bo'ladi: shu zonada jo'natma bo'lmaydigan soatlar oldindan kelishiladi. Ish muddati va narx ham ko'pincha aynan shu hisobdan kelib chiqadi.

Reja tarkibi: tekshiruv ro'yxati

1. Maqsad va audit turi.
2. Davr va sanoq sanasi.
3. Hudud va chiqarib tashlangan obyektlar.
4. Asosiy risklar va ustuvor pozitsiyalar.
5. Guruh tarkibi va vazifalar taqsimoti.
6. Jadval: kunma-kun ishlar va hisobot sanasi.
7. Kerakli hujjatlar va ruxsatlar ro'yxati.
8. Maxfiylik va ma'lumotlar bilan ishlash qoidalari.

Reja ombor rahbari bilan kelishilib, ikki tomon imzolaganida eng yaxshi: shunda ish davomida doira kengayib ketmaydi, yangi talablar esa alohida kelishiladi. Eng ko'p uchraydigan xatolar: maqsadsiz «umumiy tekshiruv», sanoq sanasini hujjatlarning yopilishi bilan moslamaslik, hududni haddan tashqari keng olish va ombor xodimlarini oldindan ogohlantirmaslik.

Xulosa

Yaxshi reja — auditning yarmi. U ortiqcha ishdan saqlaydi, muhim narsani o'tkazib yubormaslikka yordam beradi va natijani baholash uchun mezon beradi. OmborAudit har bir tekshiruvni obyekt ko'rigi va yozma ish rejasi bilan boshlaydi.