Ombor auditi nima va u nimani tekshiradi

Ko'p rahbarlar ombor auditini «hamma narsani qayta sanash» deb tushunadi. Aslida sanoq auditning faqat bir bo'lagi. Audit boshqa savollarga javob izlaydi: omborga kirgan tovar hujjat bilan tasdiqlanganmi, saqlash paytida himoyalanganmi, chiqayotganda kim va qaysi asosda ruxsat bergan, 1C yoki Excel'dagi raqam javondagi haqiqatga mos keladimi. Bu bir-ikki kunlik sanoqdan kengroq va chuqurroq ish.

Audit va inventarizatsiya: farq nimada

Inventarizatsiya «qancha bor?» degan savolga javob beradi: tovar sanaladi, natija hisob tizimidagi qoldiq bilan solishtiriladi. Audit esa «nima uchun shunday bo'ldi?» va «yana takrorlanadimi?» degan savollarga o'tadi.

Bir misol. Sanoqda 40 dona kabel kam chiqdi. Inventarizatsiya buni kamomad deb yozib qo'yadi, xolos. Audit esa shu 40 dona qabul paytida kam sanalganmi, noto'g'ri o'lchov birligida (metr o'rniga g'altak) kiritilganmi yoki hujjatsiz jo'natilganmi, shuni aniqlaydi. Sabab har xil bo'lsa, chora ham har xil. Demak, ombor auditi bir martalik raqam emas, jarayonlar va nazoratning qanchalik ishonchli ekani haqidagi xulosadir.

Auditor nimalarni ko'rib chiqadi

Tekshiruv tovarning yo'lini boshidan oxirigacha kuzatadi:

• Qabul qilish: yuk yetkazib beruvchining nakladnoyi bilan solishtirilyaptimi, miqdor va sifat tekshirilyaptimi, nomuvofiqlik bo'yicha dalolatnoma tuzilyaptimi.
• Saqlash: tovar joylari belgilanganmi, qimmat tovar alohida zonada turibdimi, yaroqlilik muddati tugayotgan mahsulot ajratilganmi.
• Terish va chiqarish: har bir jo'natma buyurtma yoki faktura asosida bo'lyaptimi, uni ikkinchi shaxs tekshiryaptimi.
• Qaytarish va hisobdan chiqarish: brak, muddati o'tgan yoki yo'qolgan tovar kim tomonidan va qaysi hujjat bilan rasmiylashtiriladi.
• Hisob tizimi: foydalanuvchilar ruxsatlari, qoldiqni qo'lda tuzatish yozuvlari, o'chirilgan yoki orqa sana bilan kiritilgan hujjatlar.

Har bir bosqichda auditor ikki narsani so'raydi: qoida bormi va unga amalda rioya qilinyaptimi. Qoida qog'ozda bor, lekin hech kim bajarmasa, bu ham topilma hisoblanadi. Auditor faqat hujjatlar bilan ishlamaydi: omborga o'zi boradi va tovar qanday joylashtirilganini, qabul amalda qanday o'tayotganini o'z ko'zi bilan ko'radi.

Tekshiruv qanday o'tadi

1. Maqsad va hududni kelishish: butun ombormi yoki bitta zonami, qaysi davr uchun.
2. Jarayonlarni o'rganish: yo'riqnomalar, hujjatlar, xodimlar bilan suhbat va omborda kuzatuv.
3. Tanlab sinov: hujjatlardan namuna olib, tovar va tizim ma'lumoti bilan solishtirish.
4. Farqlar tahlili: har bir chetlanishning sababini topish.
5. Hisobot: topilmalar muhimlik bo'yicha tartiblanadi, har biriga tavsiya yoziladi.

Misol: «yo'qolayotgan» sement

Faraz qiling, qurilish materiallari omborida har oy 3–4 million so'mlik kamomad chiqadi va hamma uni «yo'qotish» deb tushuntiradi. Auditor avval qabul hujjatlarini oladi va yetkazib beruvchi nakladnoyidagi og'irlikni haqiqiy tortish bilan solishtiradi. Keyin chiqarish hujjatlarini ko'radi: bir mijozga bir necha marta bir xil miqdor berilmaganmi, qaytarishlar o'z vaqtida kiritilganmi. Natijada kamomadning katta qismi o'g'irlik emas, qoplarning yozilgan va haqiqiy og'irligi orasidagi farq hamda kech kiritilgan qaytarishlar ekani ma'lum bo'lishi mumkin. Unda choralar ham boshqacha bo'ladi: tarozi, qabul tartibi va hujjatlarni o'z vaqtida o'tkazish.

Audit nimani qidirmaydi

Eng ko'p uchraydigan xato — auditni «aybdorni topish» deb qabul qilish. Shunda xodimlar ma'lumotni yashira boshlaydi va tekshiruvning ma'nosi yo'qoladi. Audit odamni emas, jarayonni baholaydi: qoida qayerda yo'q, qayerda buzilgan, qaysi nazorat ishlamayapti. Biror shaxsga nisbatan shubha paydo bo'lsa, u hisobotda faqat dalillar bilan va ehtiyotkorlik bilan yoritiladi.

Natijada nima olasiz

Yaxshi audit «kamomad bor» degan gap bilan tugamaydi. Rahbar topilmalar ro'yxatini sabablari va aniq tavsiyalari bilan oladi: kim, nimani, qaysi muddatgacha o'zgartiradi. Masalan, kamomadning asosiy sababi qabulda omborchini hech kim qayta tekshirmasligi bo'lsa, tavsiya «omborchi ehtiyot bo'lsin» emas, balki qabulga ikki kishini biriktirish va nakladnoyga ikkalasining imzosini qo'yish tartibi bo'ladi. Bunday tavsiyani bajarish mumkin, bajarilganini esa keyingi tekshiruvda ko'rish mumkin.

Xulosa

Audit omborning «tibbiy ko'rigi» kabi: u bitta kamomadni emas, butun tizimning holatini ko'rsatadi. OmborAudit mustaqil tomon sifatida shunday tekshiruvni shartnoma va maxfiylik kelishuvi asosida o'tkazishga yordam beradi.