Auditor etikasi va mustaqillik

Audit xulosasiga ishonish uchun avvalo auditorga ishonish kerak. Tasavvur qiling: ombor mudiri auditorni tushlikka taklif qiladi, auditorning o'zi esa bir yil oldin shu omborning tartibini «sozlab bergan». Hujjatlar to'g'ri, sanoq aniq bo'lishi mumkin, lekin hisobotni o'qigan bank yoki sherik baribir shubha qiladi: bu xulosa xolismi? Auditor etikasi aynan shu shubhani oldindan yo'qotish uchun kerak: u xulosani texnik jihatdan emas, ishonch jihatidan himoya qiladi.

To'rt tamoyil

Kasbiy kodekslar (masalan, Ichki auditorlar xalqaro instituti, IIA kodeksi) nomlari biroz farq qilsa ham, to'rt asosiy qoidaga tayanadi. Aniq talablarni o'zingiz qo'llaydigan standartdan va mutaxassisdan tekshiring.

• Mustaqillik: auditor tekshiriladigan tomonga moliyaviy, xizmat yoki shaxsiy jihatdan bog'liq emas.
• Halollik: topilganning hammasi aytiladi, noqulay bo'lsa ham.
• Xolislik: xulosa dalilga tayanadi, kim xafa bo'lishiga emas.
• Maxfiylik: ma'lumot faqat ish uchun ishlatiladi va tashqariga chiqmaydi.

Mustaqillikning ikki ko'rinishi

Birinchisi — haqiqiy mustaqillik: auditor o'z ichida erkin. Ikkinchisi — ko'rinadigan mustaqillik: uchinchi tomon vaziyatga qarab, auditorga bosim bo'lmaganini tasavvur qila oladi. Ikkinchisiz birinchisi kam foyda beradi, chunki hisobotni ko'pincha auditorni tanimaydigan odamlar o'qiydi.

Manfaatlar to'qnashuvining besh odatiy ko'rinishi

1. O'zi qurgan jarayonni tekshirish. Ombor tartibini loyihalagan maslahatchi o'z ishini baholasa, kamchilikni ko'rishi qiyin.
2. Qarindosh yoki yaqin do'st tekshirilayotgan bo'limda ishlaydi.
3. Moliyaviy bog'liqlik: auditorning yoki uning oilasining tekshirilayotgan kompaniyada ulushi, qarzi yoki yetkazib beruvchi sifatidagi daromadi bor.
4. Sovg'a va xizmatlar: choyxonadagi dasturxon, «esdalik» tovar, chegirma. Alohida olinganda zararsiz, birga olinganda majburiyat hissini beradi.
5. Natijaga bog'liq haq: «kamomad topsangiz, foizini olasiz». Bunday kelishuv topilmani oshirib ko'rsatishga undaydi, shuning uchun haq ish hajmiga bog'lanadi, natijaga emas.

Ichki auditor uchun yana bir qoida bor: u tekshirilayotgan bo'lim mudiriga emas, mustaqil rahbarga (direktor yoki kuzatuv kengashiga) hisobot beradi.

Misol: bosim ostida

Sanitariya-gigiyena vositalari ulgurji bazasida auditor 6,8 million so'm kamomad topdi. Ombor mudiri aytadi: «Bu mayda summa, hisobotga yozib o'tirmang». Egasi esa so'raydi: «Xodimning ismini ko'rsatmang, u yaxshi odam». Qaysi birini bajarish mumkin?

Summa kichik yoki katta ekanini auditor o'zboshimchalik bilan emas, oldindan belgilangan muhimlik mezoni bilan hal qiladi. Agar kamomad uch oy ketma-ket takrorlansa, kichik summa ham tizimli muammo belgisi. Til esa yumshatilishi mumkin: ayblovsiz, jarayonga qaratib yozish mumkin. Ammo faktni olib tashlab bo'lmaydi. Chegara shu: so'z shaklini kelishish mumkin, topilmaning mavjudligini kelishib bo'lmaydi.

O'zingizga uchta savol

Shubhali vaziyatda quyidagilarni so'rang:

1. Bu qaror ochiq e'lon qilinsa, uni tushuntirishdan uyalmaymanmi?
2. Mustaqil kuzatuvchi bunda manfaat to'qnashuvini ko'rarmidi?
3. Natija boshqacha chiqsa ham, men xuddi shu qarorni qilarmidim?

Amaliy qoidalar

Tamoyillar qoidaga aylanganda ishlaydi:

• Sovg'a siyosatini yozma qiling: arzon suvenir va choy mumkin, tushlik, dasturxon, pul va chegirma esa mumkin emas. Rad etilgan taklif haqida rahbarga xabar beriladi.
• Obyektlarni almashtirib turing: bitta auditor bir omborni yillar davomida tekshirsa, ko'z o'rganib qoladi va yaqin munosabat paydo bo'ladi.
• Auditor bilmagan sohada xulosa chiqarmaydi: sovutgichli yoki xavfli tovarlar omborida kerakli bilim bo'lmasa, mutaxassis jalb qilinadi.
• Hisobot matniga kiritilgan har bir o'zgarishning izi saqlansin: kim, qachon va nega tahrir qilgani ish hujjatida ko'rinib tursin.

Maxfiylik

Tekshiruv paytida auditor narx ro'yxatlari, mijozlar bazasi, qoldiq va xodimlar haqidagi ma'lumotni ko'radi. Qoidalar sodda: ma'lumot faqat ish uchun ishlatiladi, boshqa mijozga yoki tanishga aytilmaydi, nusxalar belgilangan muddat saqlanib, keyin yo'q qilinadi, ish boshlanishidan oldin shartnoma va maxfiylik kelishuvi (NDA) imzolanadi. Qonun ma'lumot berishni talab qiladigan holatlarda yurist bilan maslahatlashing.

Xulosa

Etika qog'ozdagi qoida emas, xulosaning qadriga to'g'ridan-to'g'ri ta'sir qiluvchi omil. OmborAudit ishni shartnoma va maxfiylik kelishuvi bilan boshlaydi, manfaatlar to'qnashuvi masalasini oldindan ochiq muhokama qiladi va topilmalarni haqiqatga mos holda yozadi.