Audit natijalarini tasniflash: muhimlik darajasi

Audit hisobotida 22 ta topilma bor va hammasi bir xil ohangda yozilgan. Direktor o'qib chiqadi va qaysidan boshlashni bilmaydi: «aralash paletlarda yorliq yo'q» degan gap «bir xodim qabul qiladi, kiritadi va hisobdan chiqaradi» degan gap bilan bir qatorda turibdi. Odatda oson ishlar bajariladi, eng muhimi esa kutib qoladi. Muhimlik darajasi topilmalarni tartibga soladi: qaysi biri bugun, qaysi biri choraklik reja bilan hal qilinishini ko'rsatadi.

Uch daraja

• Yuqori: jiddiy moliyaviy zarar yoki qoida buzilishi xavfi, nazorat yo'q yoki aylanib o'tilgan. Muddat: odatda 30 kun.
• O'rta: nazorat bor, lekin yetarli emas yoki vaqti-vaqti bilan buziladi. Muddat: 60–90 kun.
• Past: ta'sir kichik, kamchilik tartibni yaxshilash darajasida. Muddat: keyingi reja yoki kuzatuv.

Darajalar sonini ko'paytirmang. Uchtasi rahbarga tushunarli, beshtasi esa bahsga sabab bo'ladi.

Uchta mezon

Daraja auditorning kayfiyatiga emas, yozma mezonlarga tayanadi:

1. Ta'sir hajmi: so'mda, yillik aylanmaga nisbatan, yoki obro' va qonuniy oqibat nuqtai nazaridan.
2. Takrorlanish: bir marta bo'lgan holmi yoki har kuni takrorlanadigan tizimli holmi.
3. Nazorat: umuman yo'q, qisman bor yoki bor-u ishlamayapti.

Har mezon 1 dan 3 gacha baholanadi, yig'indi darajani beradi: 3–4 past, 5–6 o'rta, 7–9 yuqori.

Ta'sir hajmi uchun raqamli chegarani oldindan kelishib oling. Masalan, yillik aylanmasi 12 milliard so'm bo'lgan kompaniyada yillik zarar xavfi 0,5% (60 million so'm) dan yuqori bo'lsa 3 ball, 0,1–0,5% (12–60 million so'm) bo'lsa 2 ball, undan past bo'lsa 1 ball. Bu faqat misol: chegarani rahbariyat bilan birga belgilaysiz, auditor esa uni hamma topilmaga bir xil qo'llaydi.

Misol: oziq-ovqat ulgurji ombori

A. Bir xodim tovarni qabul qiladi, 1C'ga kiritadi va hisobdan chiqaradi. Ta'sir 3 (yillik kamomad xavfi katta), takrorlanish 3 (har kuni), nazorat 3 (yo'q). Jami 9, daraja yuqori.

B. Aralash paletlarda yorliq yo'q. Ta'sir 1 (terishda vaqt ketadi, pul yo'qotilmaydi), takrorlanish 3, nazorat 2 (yorliq ba'zan bor). Jami 6, daraja o'rta.

C. Zaxira zonasidagi 12 javonda manzil belgisi eskirgan. Ta'sir 1, takrorlanish 1 (bitta zona), nazorat 2. Jami 4, daraja past.

Natijada direktor 22 ta topilmani emas, 3 ta yuqori, 8 ta o'rta va 11 ta past darajalini ko'radi, birinchi navbatda nimaga e'tibor berishni biladi.

Darajani o'zgartiruvchi omillar

Ball hisobi yordamchi vosita, hukm emas. Quyidagilar darajani bir pog'ona oshiradi:

• soxtakorlik belgisi bo'lsa, summa kichik bo'lsa ham;
• qonun yoki shartnoma talabi buzilgan bo'lsa;
• oldingi auditda ham chiqqan va tuzatilmagan bo'lsa;
• bitta nuqson boshqa nazoratlarni ham ishdan chiqarsa.

Pasaytiradi esa kompensatsiya qiluvchi nazorat: asosiy nazorat yo'q, lekin boshqa bosqichda ikkinchi tekshiruv bor va u xatoni ushlaydi.

Daraja va javob choralari

Daraja mas'ullik darajasini ham belgilaydi. Yuqori topilmalar uchun mas'ul direktor yoki uning o'rinbosari, o'rta uchun bo'lim rahbari, pastlar uchun esa mutaxassis. Hisobotda daraja topilma yonida rang yoki so'z bilan ko'rsatiladi, ammo rangning o'zi emas, sababi ham yoziladi.

Daraja bir marta va butunlay qotib qolmaydi. Nazorat joriy etilsa, keyingi tekshiruvda u pasayadi, topilma takrorlansa ko'tariladi. O'zgarishni sana bilan qayd qilib boring.

Odatiy xatolar

• Hamma topilmani «yuqori» deb yozish. Daraja ma'nosini yo'qotadi, rahbar hammasiga ham bir xil e'tibor bermaydi.
• Mezonlarsiz baholash: ikki auditor bir topilmaga turli daraja qo'yadi.
• Darajani tekshirilayotgan tomon talabi bilan o'zgartirish. Darajani faqat yangi dalil o'zgartirishi mumkin.
• Faqat summaga qarab baholash: summasi kichik, lekin soxtakorlik belgisi bor topilma past darajada qolib ketadi.
• Daraja bor, lekin mas'ul va muddat yo'q: daraja reja bilan birikmaguncha foyda bermaydi.

Xulosa

Hamma topilma bir xil muhim emas, buni rahbarga aniq ko'rsatish auditorning vazifasi. OmborAudit topilmalarni ta'sir, takrorlanish va nazorat bo'yicha baholab, ustuvorlik tartibida topshiradi, shunda tavsiyalar rejasi aynan eng muhim joydan boshlanadi.