Kredit olishdan oldin ombor auditi: zaxirani bankka ko'rsatish

Kredit so'ragan korxona bankka odatda moliyaviy hisobot, aylanma ko'rsatkichlari va ta'minot bo'yicha hujjatlarni taqdim etadi. Savdo yoki ishlab chiqarish kompaniyasi uchun ta'minotning katta qismi ko'pincha ombordagi tovar bo'ladi. Bank xodimi esa hisobdagi summaga emas, tovarning haqiqatan mavjudligiga, kimga tegishliligiga va sotilish imkoniyatiga qaraydi. Zaxira summasi hujjatda bor-u, omborda yo'q bo'lsa, kredit rad etilishi yoki shartlari og'irlashishi mumkin. Kredit olishdan oldin ombor auditi shu xavfni oldindan yopadi. Eslatma: har bir bankning talablari alohida, shuning uchun aniq shartlarni bankning kredit mutaxassisidan so'rang.

Bank zaxiraga qanday qaraydi

Umumiy yondashuvda bank zaxiraga to'rtta savol beradi:

• Mavjudlik: tovar haqiqatan bormi? Bank vakili omborga kelib, tanlab sanashi mumkin.
• Egalik: tovar korxonaning o'ziniki, boshqa kompaniya yoki boshqa bank garovida emasmi?
• Likvidlik: tovar tez va yaxshi narxda sotiladimi? Mavsumiy, eskirgan va muddati o'tayotgan tovarning qiymati past.
• Saqlanish: ombor xavfsizmi, tovar shikastlanmaydimi, sug'urta bormi?

Har bir savolda hujjat bilan haqiqat orasidagi tafovut bankning ishonchini pasaytiradi.

Qayerda qoqilishadi

Kredit oldidan ko'p uchraydigan muammolar quyidagilar:

1. Dasturdagi qoldiq haqiqiy qoldiqdan farq qiladi, bank tekshiruvi esa buni birinchi bo'lib topadi.
2. Zaxira tarkibida konsignatsiya yoki saqlashga olingan tovar bor, lekin u korxonaning o'ziniki sifatida ko'rsatilgan.
3. Harakatsiz va eskirgan tovar to'liq tannarxda turibdi, aslida uni arzonga sotishga to'g'ri keladi.
4. Garovdagi tovar muntazam sotiladi va almashadi, lekin buning tartibi yozilmagan: qaysi tovar garovda, qaysi biri yo'q, noaniq.
5. Omborda hujjatsiz yoki yorlig'siz tovar uyumlari bor.

Audit bankka nimani beradi

Mustaqil audit uchta hujjat tayyorlaydi: kelishilgan sanadagi sanoq dalolatnomasi, solishtirma vedomost (dastur va haqiqat) va zaxira tahlili (qaysi qismi tez sotiladi, qaysi biri sekin, qaysi biri boshqaniki). Auditor xulosasi bank uchun majburiy emas, bank o'z baholashini baribir o'tkazadi. Lekin tayyor tahlil muzokarani tezlashtiradi va korxonaga ishonch uyg'otadi. Muhim jihat: auditor bankning o'rniga qaror qilmaydi va kreditni «kafolatlamaydi», u faqat zaxiraning haqiqiy holatini hujjatlashtiradi.

Shartli misol

Hisobda zaxira 1 800 mln so'm. Audit natijasida quyidagilar aniqlandi (raqamlar shartli):

• konsignatsiyadagi tovar 150 mln so'm: uning egasi korxona emas;
• bir yildan ortiq harakatsiz tovar 300 mln so'm: uni sotish qiyin;
• shikastlangan va nosoz tovar 50 mln so'm.

Ta'minot sifatida taklif qilish mumkin bo'lgan, haqiqatan mavjud, korxonaning o'ziniki va likvid qism: 1 800 − 150 − 300 − 50 = 1 300 mln so'm. Bank bu summadan yana o'z chegirmasini qo'llaydi, shuning uchun taklif qilinadigan raqamni oldindan to'g'ri bilish muhim. Korxona arizada 1 800 mln so'm deb ko'rsatib, bank sanoqda 1 300 mln so'm topsa, ishonch pasayadi. Audit natijasidagi 1 300 mln so'm bilan kelgan korxona esa ochiq va ishonchli ko'rinadi.

Qachon o'tkazish kerak

Auditni ariza topshirishdan bir necha hafta oldin o'tkazing: farqlarni tuzatishga, hujjatlarni tartibga solishga va konsignatsiya tovarini alohida ajratishga vaqt kerak bo'ladi. Kredit olingandan keyin ham bank vaqti-vaqti bilan tekshirishi mumkin. Tovar garovga qo'yilgan bo'lsa, shartnomada uni saqlash va hisobga olish tartibi yoziladi. Shuning uchun qoldiq hisobini oldindan tartibga keltirgan ma'qul.

Bank tashrifiga tayyor bo'ling

Bank vakili omborga kelganda ko'pincha o'zi tanlagan pozitsiyalarni ko'rsatishni, ularni dasturdagi qoldiq bilan solishtirishni va hujjatlarni ko'rishni so'raydi. Oldindan quyidagilarni tayyorlang: pozitsiyalarning joylashuvi (qaysi javon, qaysi katak), eng so'nggi sanoq dalolatnomasi nusxasi, kirim hujjatlari va yetkazib beruvchi nakladnoylari, sug'urta polisi (agar bor bo'lsa) va omborga kirishga ruxsat berilganlar ro'yxati. Bu mayda tayyorgarlik tekshiruvni qisqartiradi va korxonada tartib borligini ko'rsatadi.

Xulosa

Bank uchun ombor tovari qog'ozdagi raqam emas, aniq mavjud, korxonaning o'ziniki va sotiladigan boylik bo'lishi kerak. Auditdan o'tgan zaxira esa ana shu uchta shartni hujjat bilan tasdiqlaydi. Tayyorgarlik bir necha hafta oladi, rad etilgan ariza esa ancha ko'p vaqtni yeydi. OmborAudit sanoq dalolatnomasi, solishtirma vedomost va farqlar sabablari tahlilini tayyorlaydi, shunda kredit muzokarasiga aniq raqamlar bilan kirasiz.