Qaytarilgan tovar va hisobdan chiqarishni audit qilish

Poyabzalni onlayn sotadigan do'kon oyiga 1 200 ta buyurtma oladi va ularning 18 foizi qaytadi, asosan o'lcham mos kelmagani uchun. Qaytgan quti omborga keladi, xodim uni ochadi va «yaroqsiz» deb hisobdan chiqaradi. Shu juftning keyingi taqdirini kim kuzatadi? Hujjatlar tartibda: qaytarish bor, hisobdan chiqarish dalolatnomasi bor, imzo bor, faqat tovar yo'q. Qaytarish va hisobdan chiqarish kamomadni «chiroyli» yopish mumkin bo'lgan ikki joy, shuning uchun auditor ularni alohida ko'rib chiqadi.

Nega bu joylar xavfli

• Hujjat kamomadni tushuntirib qo'yadi: hisobdan chiqarish yozuvi bo'sh javonni «qonuniylashtiradi».
• Jismoniy tovarni ko'pincha qayta ko'rib bo'lmaydi: u yo'q qilingan yoki yuborilgan deyiladi.
• Qaytarish ikki yo'nalishda bo'ladi: mijozdan omborga va ombordan yetkazib beruvchiga. Ikkalasini ham tekshirish kerak.

Qaytarish zanjiri

Auditor har bir qaytarishda olti halqani tekshiradi:

1. Asl sotuv mavjud: buyurtma raqami va sanasi bor.
2. Sabab kodlangan: o'lcham, nuqson, fikr o'zgardi. «Boshqa» ulushi kam bo'lishi kerak.
3. Tovar omborga haqiqatan keldi: qabul vaqti, skaner yoki imzo.
4. Holati baholandi: qayta sotuv, tuzatish yoki yaroqsiz.
5. Mijozga qaytarilgan pul sotuv summasiga mos.
6. Tovar tizimda qayta kirim qilindi.

Misol: oyda 216 ta qaytarish bor. Auditor 30 tasini tanladi va har biri bo'yicha zanjirni yurib chiqdi. 3 tasida pul mijozga qaytarilgan, qaytarish hujjati ochilgan, lekin omborga qabul yozuvi yo'q, ya'ni tovar yo'lda yo'qolgan yoki umuman kelmagan. Donasi 420 000 so'm bo'lsa, bu 1,26 million so'm. 30 tadan 3 ta tasodif emas: qolgan 186 ta qaytarish to'liq tekshirilishi kerak.

Onlayn savdoning o'ziga xosligi

Marketplace orqali sotilganda qaytgan tovarning bir qismi ba'zan marketplace omboriga qaytadi: u kompaniya javonida yo'q, lekin hisobda turishi mumkin. Shuning uchun marketplace hisobotidagi qaytarishlarni o'z omboringiz kirimi bilan oyma-oy solishtirib turing. Telegram orqali sotuvda esa qaytarish ko'pincha yozishmada qoladi va hujjat ochilmaydi: kuryer tovarni qaytarib olib kelgani faqat og'zaki aytiladi. Qaytarishning ham o'z shabloni bo'lsin: sana, buyurtma raqami, kim qabul qilgani va suratlar.

Hisobdan chiqarishni tekshirish

Hisobdan chiqarish bo'yicha auditor to'rt narsaga qaraydi:

• Sabab: shikast, eskirish, yaroqlilik muddati, yo'qotish. «Boshqa» sababning ulushi katta bo'lsa, bu ogohlantirish.
• Tasdiq: komissiya kamida ikki-uch kishidan, ulardan biri omborchi emas; dalolatnoma va surat bor.
• Jismoniy yo'q qilish: tovar haqiqatan yo'q qilindimi yoki chiqindi zonasidan chiqib ketdimi. Imkon bo'lsa, auditor yo'q qilishni o'zi kuzatadi.
• Dinamika: hisobdan chiqarishning oborotga nisbati oyma-oy va xodimlar bo'yicha. Keskin sakrash tushuntirishni talab qiladi.

Misol: bir oyda «shikastlangan» deb 14 juft poyabzal alohida dalolatnomalar bilan hisobdan chiqarilgan, hammasida imzo bitta va surat yo'q. 14 × 380 000 = 5,32 million so'm.

Kompaniyaning o'z hisobdan chiqarish normasi bo'lishi kerak, masalan, aylanmaning ichki hujjatda belgilangan ma'lum ulushi. Me'yordan oshgan oyda hisobdan chiqarishni rahbar alohida ko'rib chiqadi, sabab esa yozma tushuntiriladi. Normasiz «ko'p» yoki «oz» degan gap shaxsiy fikr bo'lib qoladi.

Ikki jarayonning birikishi

Eng xavfli sxema: qaytgan tovar baholanmasdan «yaroqsiz» deb yozilib, darhol hisobdan chiqariladi. Tekshirish usuli oddiy: qaytarishlarning necha foizi hisobdan chiqarilgan va nuqson sababli qaytishlar ulushi qancha. Agar qaytganlarning 40 foizi «yaroqsiz», nuqsonli deb qaytganlar esa atigi 5 foiz bo'lsa, farqni tushuntirish kerak.

Odatiy xatolar

• «Boshqa» sababi 30 foizdan ko'p.
• Dalolatnoma sanasi qaytarish sanasidan bir necha hafta keyin.
• Yetkazib beruvchiga qaytarish: tovar jo'natildi, lekin yetkazib beruvchining pul qaytarish hujjati (kredit-nota) kelmagan.
• Hisobdan chiqarilgan tovar ombordan chiqarilmagan, javonda turibdi.
• Qaytgan tovar uchun alohida joy yo'q: u asosiy javonlarga aralashib ketadi.
• Qaytarishni qabul qilish ham, hisobdan chiqarish ham bitta xodimning qo'lida.

Xulosa

Qaytarish va hisobdan chiqarish normal jarayon, lekin hujjat ortidagi tovarni ko'rmasdan unga ishonib bo'lmaydi. OmborAudit bu ikki jarayonni zanjir bo'ylab, tanlab sanoq va dalolatnomalarni solishtirish orqali tekshiradi va kamomad yashiringan joylarni ko'rsatadi.