Ish hujjatlari: auditor qanday yozib boradi

Auditor ishni tugatib, hisobotni topshirdi. Olti oydan keyin direktor so'raydi: «Nega aynan shu pozitsiyalarni tekshirgan edingiz? O'tgan sentabrdagi kamomad raqami qayerdan chiqqan?» Javob auditorning xotirasida bo'lsa, ish hujjatlari yo'q. Ish hujjatlari tekshiruv davomida yig'ilgan va yozilgan hamma narsadir: reja, hisob-kitob jadvallari, dalil nusxalari, topilmalar. Ularning vazifasi oddiy: boshqa auditor ularni o'qib, xuddi shu xulosaga kela olsin.

Har bir varaqda nima bo'ladi

Har bir ish varag'i bitta savolga javob beradi va quyidagilarni o'z ichiga oladi:

• Maqsad: nimani tekshiryapmiz (bitta jumla).
• Manba: ma'lumot qayerdan olingan (1C hisoboti, uni chiqargan sana va foydalanuvchi).
• Usul: qanday tekshirildi, qaysi namuna olindi.
• Natija: nima topildi, raqamlar bilan.
• Xulosa: maqsadga javob.
• Kim tuzdi, kim ko'rib chiqdi, qachon.

Yaxshi va yomon yozuv

Yomon yozuv: «Qabul tekshirildi, muammo yo'q.» Bundan hech narsa ma'lum emas: qaysi davr, nechta hujjat, nima bilan solishtirilgan?

Yaxshi yozuv, masalan, oziq-ovqat ulgurji bazasi uchun: «Maqsad: qabul qilingan moy miqdori hisobga to'g'ri tushganini tekshirish. Davr: 1–30 sentabr. Manba: 1C "Kirim hujjatlari" hisoboti, 02.10 da chiqarilgan. Namuna: 25 ta hujjat, ro'yxati D-4 ilovada. Usul: nakladnoydagi quti soni ↔ qabul dalolatnomasi ↔ 1C kirim sanasi. Natija: 23 tasi mos; 2 tasida 1C kirimi 3 va 5 kun kechikkan. Xulosa: miqdor bo'yicha qabul to'g'ri, lekin hujjatni o'z vaqtida o'tkazish nazorati ishlamaydi.» Bunday yozuvni auditorning o'zi ketsa ham boshqasi takrorlay oladi.

Papka tuzilishi

Fayllar mantiqiy tartibda saqlanadi, har bir varaqqa indeks beriladi:

1. Reja va hudud (A).
2. Jarayonlar tavsifi va xaritalar (B).
3. Nazoratlar bo'yicha sinov varaqlari (C).
4. Dalillar: nusxalar, fotosuratlar, tashqi tasdiqlar (D).
5. Topilmalar reestri (E).
6. Hisobot loyihalari (F).

Varaqlar bir-biriga havola qilinadi: topilma E-3 «sinov C-2 va dalil D-12 ga asoslangan» deb yoziladi. Shunda har bir gapni manbagacha kuzatib borish mumkin.

Belgilar

Hisob jadvallarida qisqa belgilar ishlatiladi. Muhimi: ular har faylning boshida izohlanadi. Masalan:

• M: nakladnoyga mos;
• S: summa qayta hisoblangan;
• X: mos emas, topilmalar reestriga olingan;
• T: tashqi tasdiq mavjud.

Izohsiz belgi keyinroq hech kimga tushunarli bo'lmaydi.

Ko'rib chiqish

Har bir varaqni ikkinchi kishi o'qib chiqadi va yozma savollar qoldiradi. Izoh yo'q bo'lsa, ko'rib chiqilmagan hisoblanadi: «ko'rdim» degan so'z yetarli emas, imzo va sana kerak. Katta topilma hisobotga kirishdan oldin yetakchi auditor tomonidan alohida tasdiqlanadi.

Hisobotdagi har bir gap uchun manba

Hisobot yozilganda har bir muhim gap yonida ish hujjatiga havola turadi: «kamomad 9,4 million so'm (C-5, D-8)». Havolani ko'rsata olmasangiz, gap hisobotga kirmaydi yoki «taxmin» deb belgilanadi. Bu qoida ikki tomonga foyda beradi: auditor topshirishdan oldin xulosani yana bir bor tekshiradi, mijoz esa «bu raqam qayerdan?» deb so'raganda qisqa javob oladi va xohlasa, asl hujjatni ko'ra oladi. Bu tekshiruv hisobot loyihasi mijozga yuborilishidan oldin alohida, bir marta o'tkaziladi.

Saqlash va maxfiylik

Ish hujjatlarida mijozning narxlari, qoldiqlari, ba'zan xodimlar haqidagi ma'lumot bor. Shartnoma va NDA bo'yicha ular himoyalanishi kerak. Amalda shunday ishlanadi:

• fayllar shaxsiy telefon yoki umumiy Telegram guruhida emas, kirish huquqi cheklangan papkada turadi;
• fayl nomida sana bor, eski versiyalar o'chirilmaydi;
• zaxira nusxa alohida joyda saqlanadi;
• saqlash muddati shartnomada kelishiladi, muddat tugagach nusxalar yo'q qilinadi.

Odatiy xatolar

• «Tekshirildi» deb yoziladi, nima va qanday tekshirilgani yozilmaydi.
• Faqat xato topilgan sinov yoziladi; xatosiz chiqqan sinov tashlab ketiladi va tekshirilgani isbotsiz qoladi.
• Fikr va fakt aralashadi: «ehtimol o'g'irlangan» fakt sifatida yoziladi.
• Raqam tuzatilganda eski qiymat o'chiriladi va nima o'zgargani ko'rinmaydi.
• Varaqlar faqat muallifning o'ziga tushunarli qisqartmalar bilan to'ldiriladi.

Xulosa

Yozilmagan ish isbotlanmagan ishdir. OmborAudit har bir qadamni ish hujjatlarida shunday qayd etadiki, kerak bo'lganda mijoz yoki boshqa mutaxassis xulosaga qanday kelinganini boshidan oxirigacha ko'ra oladi.