Hujjatlarni tanlab tekshirish

Qurilish materiallari ulgurji bazasida bir chorakda 3 600 ga yaqin chiqim nakladnoyi rasmiylashtiriladi. Auditor ularning hammasini ko'rib chiqa olmaydi va buning keragi ham yo'q: to'g'ri tanlangan namuna butun oqim haqida ishonchli tasavvur beradi. Qiyin joyi boshqa: namunani qanday tanlash, nechta hujjat yetarli ekani va xato chiqsa nima qilish. Shu uch savolga javob bo'lmasa, «tanlab tekshirdik» degan gap bo'sh ibora bo'lib qoladi.

Avval to'plamni belgilang

Namuna to'plamdan olinadi, shuning uchun avval to'plamning o'zi to'liq ekaniga ishonch hosil qiling. Auditorga omborchi yoki bo'lim mudiri tayyorlab bergan «chiroyli» ro'yxat emas, 1C jurnalidan to'g'ridan-to'g'ri chiqarilgan hisobot kerak. Hujjat raqamlarining ketma-ketligini ham ko'zdan kechiring: 1 482-raqamdan keyin 1 485 kelsa, o'rtadagi uchtasi qayerda? O'chirilgan va bekor qilingan hujjatlar alohida ro'yxatga olinadi, chunki «yo'qolgan» raqam ko'pincha eng qiziq topilmaga olib boradi.

Qaysi yo'nalishda tanlanadi

Yo'nalish maqsadga bog'liq. «Jo'natilgan har bir tovar hisobga tushganmi?» degan savol uchun namuna jismoniy hujjatlardan (darvoza qaydi, terish varaqasi) olinib, 1C'da qidiriladi. «Hisobdagi har bir jo'natma haqiqiymi?» savoli uchun esa aksincha: 1C yozuvidan boshlab, orqaga, hujjat va omborga qarab boriladi. Bitta yo'nalishda tekshirsangiz, ikkinchi tomondagi muammo ko'rinmay qoladi.

Tanlash usullari

• Tasodifiy tanlov: har bir hujjatning tanlanish ehtimoli bir xil. Excel'da RANDBETWEEN formulasi bilan raqamlar chiqariladi. Eng xolis usul.
• Tizimli tanlov: har n-hujjat olinadi. 3 600 dan 30 ta kerak bo'lsa, har 120-hujjat; boshlang'ich nuqta tasodifiy belgilanadi.
• Maqsadli tanlov: eng katta summalar, dam olish kuni va oy oxirida yozilganlar, keyinroq tuzatilganlar, bir mijozga ketma-ket yozilganlar.
• Qatlamli tanlov: to'plam guruhlarga (masalan, 5 million so'mgacha va undan yuqori) bo'linadi, har guruhdan alohida olinadi.

Amalda usullar aralashtiriladi: asosiy qismi tasodifiy, ustiga xavfli hujjatlar qo'shiladi. Faqat tasodifiy qism natijasini butun to'plamga ko'chirish mumkin; maqsadli qism haqida buni aytib bo'lmaydi va hisobotda alohida ko'rsatiladi.

Nechta hujjat yetarli

Aniq hisob-kitob uchun statistik jadvallar bor, lekin kichik va o'rta omborlarda amaliy yo'l-yo'riq ko'proq ishlatiladi: nazorat qanchalik tez-tez bajarilsa, shunchalik katta namuna kerak.

1. Nazorat har kuni ishlaydi (har nakladnoy): 25–40 hujjat.
2. Haftada bir marta (haftalik solishtirma): 5–15 hujjat.
3. Oyda bir marta (oylik hisobot): 2–5 hujjat.

Risk yuqori bo'lsa yoki oldingi auditda xato topilgan bo'lsa, namuna kattalashtiriladi. Yuqoridagi baza uchun, masalan, 30 ta tasodifiy va 10 ta maqsadli hujjat o'rinli bo'ladi.

Har bir hujjatda nimani tekshirish

Atributlar ro'yxati oldindan yoziladi, shunda tekshiruv har hujjatda bir xil o'tadi:

• imzo va sana bor, sana 1C'dagi sanaga mos;
• miqdor omborning haqiqiy chiqimiga (terish varaqasi, darvoza qaydi) mos;
• narx amaldagi narx ro'yxatidan, chegirmaga ruxsat bor;
• hujjat 1C'da jo'natish kunida yoki bir-ikki kun ichida o'tkazilgan.

Natija jadvalga qo'yiladi: qatorda hujjat raqami, ustunda atribut, katakda «mos» yoki «mos emas».

Xato topilsa nima qilinadi

Xatoni tasodif deb qo'yib yubormang. Avval bu yakka holmi yoki tizimli sabab borligini aniqlang. 30 ta hujjatdan birida imzo yo'q bo'lsa, izoh so'raladi va yana 15–20 hujjat qo'shiladi. Ikki va undan ortiq xato nazorat ishlamayotganini ko'rsatadi. Tasodifiy qismda 2 ta xato chiqsa, bu taxminan 7 foiz; 3 600 hujjatga ko'chirsangiz, bu 240 ga yaqin shunday hujjat degani. Buni aniq son sifatida emas, tartib sifatida yozing.

Odatiy xatolar

• Ro'yxatni tekshiriluvchi tomon tayyorlaydi.
• Faqat oxirgi haftaning hujjatlari olinadi, butun davr hisobga olinmaydi.
• Tanlov xodim tavsiya qilgan «namunaviy» papkadan o'tkaziladi.
• Xato topilganda namuna kengaytirilmaydi, shunchaki «bir martalik» deb yoziladi.

Xulosa

Tanlab tekshirish vaqtni tejaydi, lekin faqat qoidasi aniq bo'lsa ishonchli. OmborAudit hujjat namunalarini oldindan belgilangan qoida bo'yicha tanlaydi va tanlash usulini ish hujjatlarida qoldiradi, shunda har bir xulosani qayta tekshirish mumkin.